Boludan Yetişen Seçkin İnsanlar 1.Dönem Milletvekili Tunalı Hilmi

18 Nisan 2018 Çarşamba, 13:25

Aşağıda yer alan isimler İstiklal Harbindeki TBMM’nde görev almış 1nci Dönem Bolulu Milletvekilleridir.

  1. Tunalı Hilmi Bey Bolu Meclis-i Mebusan üyesi.
    2. Yusuf İzzet Paşa Bolu
    3. Cevat Abbas Gürel Bolu
    4. Dr. Fuat Umay Bolu
    5. Hacı Abdülvahap Ömer Bolu
    6. Nuri Aksu Bolu
    7. Şükrü Gülez Bolu
    8. Abdullah Sabri Aytaç Bolu
  1. TUNALI HİLMİ BEY [1] (28 AĞUSTOS 1871 – 26 TEMMUZ 1928)

 

Meclis-i Mebusan ve Bolu Milletvekili

Bulgar asıllı bir Türk’tür. Meclis-i Mebusan ve TBMM üyesi. Jön Türk ve Türkçülük hareketinin önde gelen isimlerinden, siyaset ve devlet adamıdır. 28 Ağustos 1871’de Eskicuma’da doğdu. 1877 Osmanlı Rus savaşı nedeniyle ailesiyle birlikte İstanbul’a göç etti [1].

 

Tunalı Hilmi Bey (28 Ağustos 1871 – 26 Temmuz 1928) Türk siyasetçi. Meclis-i Mebusan ve TBMM üyesi. Jön Türk ve Türkçülük hareketinin önde gelen isimlerinden, siyaset ve devlet adamıdır. 28 Ağustos 1871’de Eskicuma’da doğdu. 1877 Osmanlı Rus savaşı nedeniyle ailesiyle birlikte İstanbul’a göç etti. Fatih Askeri Rüşdiyesi’ni bitirdi. Kuleli Askeri İdadisi öğrencisiyken Teşvik adlı gizli bir haftalık dergi çıkardığı için tutuklandı. Askeri Tıbbiye Mektebi’nde öğrenciyken, sonradan İttihat ve Terakki Cemiyeti’yle birleşen Gizli Mektepliler derneğini kurdu. Tıbbiyenin son sınıfında Avrupa’ya kaçtı ve İsviçre’nin Cenevre kentine yerleşti (1895). Cenevre Üniversitesi’nde hukuk ve pedagoji öğrenimi gördüğü sırada, bir yandan da Jön Türklerin çıkardığı Meşveret ve Mizan gazetelerine yazılar yazdı, Jön Türklerin amaç ve hedeflerini açıklayan Hutbe adlı broşürleri yayımladı.1896’da Osmanlı İhtilal Fırkası’nı kurdu. Bir süre İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin genel sekreterliğini de yürüten Tunalı Hilmi 1897’de Cenevre’de İshak Sükûti ve Abdullah Cevdet ile birlikte Osmanlı Gazetesi’ni yayımladı. 1898’de İttihat ve Terakki Cemiyeti müfettişi olarak Mısır’ a gitti ve cemiyetin Kahire şubesini örgütledi. Jön Türklerin 1899’da sarayla uzlaşmasından sonra Madrid elçiliği başkâtipliğine atandı (1900); kısa süre sonra zararlı etkinliklerini sürdürdüğü gerekçesiyle bu görevden alındı. 1904’te Mısır’a gitti; Muhtelit Mahkeme’de çalıştı, Kanun-ı Esasi ve Hak gazetelerine yazdı. Meşrutiyet’in ilanından sonra İstanbul’ a döndü ‘ve başta inkılâp olmak üzere çeşitli yayın organlarında yazıları yayımlandı. 1916’ya değin çeşitli kazalarda kaymakamlık yaptı, daha sonra savaş nedeniyle ülkeye göç eden ve sığınanların durumlarını denetlemek ve düzenlemekle görevlendirildi. Mütareke döneminde Bolu mebusu olarak Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na girdi. Meclis-i Mebusan’ın son toplantısında Misak-ı Milli’nin kabul edilmesinde etkili oldu[2]. (1920) Aynı yıl İstanbul’un İtilaf Kuvvetleri tarafından işgal edilip meclis çalışamaz hale gelince Anadolu’ya geçti. TBMM’ye Bolu milletvekili olarak katıldı. Düzce ayaklanmasının bastırılmasında ve Karadeniz Ereğlisi’ni işgal etmek isteyen Fransızlara karşı direnişin örgütlenmesinde görev aldı. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (1921) hazırlık komisyonunda kanun maddelerinin hazırlanmasında etkili isimlerdendi. Bolu Milletvekili Tunalı Hilmi Bey; Vekâletin çocuk ölümlerini önlemek amacıyla yeni doğan çocukların ailelerine eğitici broşürler hazırlayarak halka ücretsiz dağıtmasını önermiştir. [3]1923 ve 1927 seçimlerinde Zonguldak milletvekili olarak yeniden meclise girdi. 26 Temmuz 1928’de İstanbul’da vefat etti. Henüz 1923 yılında meclisten tepki almasına rağmen meclis kürsüsünden kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınmasını, Hanım Paşa görmek istediğini bildiren Tunalı Hilmi aynı zamanda Türkçenin özleştirilmesine ve önemine birçok defa gerek TBMM kürsüsünde gerekse yazılarıyla dikkatleri çekmiştir. İsmi, Ankara’nın pek çok gözde mekânının toplandığı çekim merkezlerinden Tunalı Hilmi Caddesi ile yaşamaktadır.

 

Eserleri:

 

  Türkiye’de halk hâkimliği(düzen) Bir şart-Bir dilek, 1904 adıyla yayımladığı ayrıntılı anayasaya tasarısı. (Bu çalışması Fransızcasından çevrilerek Tarih ve Toplum dergisinde “Tunalı Hilmi’nin Halk Hâkimiyeti Risalesi ve Anayasa Tasarısı” adı altında yayımlandı.(Mart 1984, sayı 3) )

  Evvel ve Ahir

  Makedonya Mazisi

  Hâl

  İstikbal(1898)

  Peşte’de Reşid Efendi (1899)

  Rezalet yine İspanya’da(1900)

  Kongre, Cevapları-Cevabımız(1901)

  Kongre Nedir, Nasıl Olmalıdır?(1901)

  Bir Dilek(1902)

  Memiş Çavuş Büyük Millet Meclisinde 1923

 

Devamı bir sonraki yazımızda……………………………………………….

Cevat Alparslan

Kitap editörü Metin Alpaslan

 

 

 

[1] http://www.turkcebilgi.com/tunalı_hilmi_bey/ansiklopedi

[2] http://www.bilayvakfi.org.tr/makaleler/aydinesen/07-TUNALI_HILMI_BEY-Eylul-Ekim2007.pdf

[3] Meliha Özpekcan, TBMM Tutanaklarına Göre Cumhuriyetin _lk On Yılında Sa_lık Politikamız”, Türkler, Yeni Türkiye

Yayınları, Ankara 2002, Cilt: 17, s. 437-438

2 Yorum

  1. furtdso linopv

    4 Haziran 2018 at 22:23

    I¦ve read a few excellent stuff here. Certainly price bookmarking for revisiting. I wonder how much attempt you place to create this type of fantastic informative site.

  2. suba me

    22 Haziran 2018 at 21:45

    PEwW59 Very neat article.Thanks Again. Keep writing.

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Haber Teması Tasarım ve Programlama: Seçkin Talanöz